Wkrótce upływa termin na przygotowanie raportów o stanie gminy, stanowiących podsumowanie pracy wójta w poprzednim roku kalendarzowym. Obowiązek sporządzenia raportu wprowadzony został ostatnią nowelizacją ustawy o samorządzie gminnym.

Z art. 28aa ustawy wynika, że nieprzekraczalny termin na przedłożenie radzie gminy raportu to 31 maja. Następnie rada rozpatruje dokument podczas sesji, na której podejmowana jest uchwała w sprawie udzielenia absolutorium wójtowi. Sesja taka musi się odbyć do 30 czerwca, bowiem zgodnie z przepisami ustawy o finansach publicznych wówczas upływa termin na udzielenie absolutorium. Jednocześnie raport omówiony zostaje w pierwszej kolejności, a nad jego treścią przeprowadza się debatę, w której głos zabrać mogą mieszkańcy (po uprzednim zgłoszeniu) oraz radni (bez ograniczeń czasowych). Po jej zakończeniu rada gminy głosuje nad udzieleniem wójtowi wotum zaufania. Jeżeli przez dwa kolejne lata wotum zaufania nie zostanie udzielone, rada gminy może podjąć uchwałę o przeprowadzeniu referendum w sprawie odwołania wójta.

Dokument ma podsumowywać działalność wójta w roku poprzednim i powinien koncentrować się w szczególności na realizacji przez niego polityk, programów i strategii, uchwał rady gminy i budżetu obywatelskiego. Ponieważ jednak nie zostały wskazane konkretne wytyczne, a zakres opracowania określono dość ogólnikowo, można przypuszczać, że raporty będą miały charakter autorski. Wprawdzie rada gminy może określić w drodze uchwały szczegółowe wymogi dotyczące raportu, jednak jest to nieobowiązkowe i raczej niepraktykowane. Z kolei sam zakres wskazany w ustawie wydaje się być raczej sprawozdaniem z działalności wójta, nie zaś, jak wskazuje jego nazwa, omówieniem sytuacji gminy. Zauważa to również Związek Miast Polskich, który opracował wzór dokumentu z propozycjami tego, co powinno się w nim znaleźć, podkreślając jednocześnie, że nie należy utożsamiać sytuacji gminy z działalnością wójta. Istnieje jednak obawa, że raporty będą zbyt rozbudowane i znajdą się w nich informacje powielone z innych dokumentów gminnych. Z drugiej zaś strony brak standardów może sprawić, że samorządy pokażą w raportach to, co chcą, przez co niemożliwym będzie porównanie ich w skali kraju.

Za przygotowanie raportu odpowiada organ wykonawczy JST. W praktyce jednak opracowywać go będą jednostki organizacyjne urzędu bądź zewnętrzni wykonawcy. Pierwsze raporty już powstają. Będziemy zatem mogli przekonać się, czy wprowadzone zmiany okażą się korzystne, a co najważniejsze, czy wpłyną na poprawę sytuacji w samorządach.